W Polsce nie ma odrębnej ustawy o czasie pracy maszynistów – obowiązuje Kodeks pracy: do 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin tygodniowo, co najmniej 11 godzin odpoczynku dobowego i 35 godzin tygodniowego. Maszyniści w przewozach transgranicznych mają dodatkowe limity czasu prowadzenia pociągu, a ci, którzy jeżdżą dla kilku przewoźników, muszą to zgłosić każdemu z nich w pisemnym oświadczeniu.
Jakie przepisy regulują czas pracy maszynisty
Czas pracy maszynisty wynika dziś z kilku źródeł jednocześnie:
- Kodeks pracy – ogólne normy czasu pracy, odpoczynki i przerwy, takie same jak dla innych pracowników zatrudnionych na umowę o pracę,
- ustawa o transporcie kolejowym – obowiązek składania oświadczeń o pracy dla innych przewoźników (art. 22ca) oraz osobny rozdział o czasie pracy pracowników wykonujących interoperacyjne usługi transgraniczne,
- wewnętrzne regulaminy pracy i układy zbiorowe przewoźników – szczegółowe zasady planowania służb, dyżurów i rozliczania godzin w konkretnej firmie.
Ministerstwo Infrastruktury przygotowało projekt odrębnej ustawy o czasie pracy maszynistów, ale – jak piszemy niżej – nie wszedł on w życie.
Normy czasu pracy
Podstawowa norma z art. 129 Kodeksu pracy to 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy, w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 4 miesięcy.
Na kolei często stosuje się równoważny system czasu pracy (art. 135 Kodeksu pracy). Pozwala on wydłużyć dobowy wymiar do 12 godzin, pod warunkiem że wydłużenie zostanie zrównoważone krótszą pracą lub dniami wolnymi w innych dniach okresu rozliczeniowego. Okres rozliczeniowy w tym systemie wynosi co do zasady do 1 miesiąca, a w szczególnych przypadkach może zostać przedłużony.
Dokładny system, okres rozliczeniowy i zasady planowania służb określa regulamin pracy u Twojego pracodawcy – warto go znać, bo od niego zależy, ile godzin może pojawić się w grafiku.
Odpoczynek dobowy, tygodniowy i przerwy
| Rodzaj odpoczynku | Minimum | Podstawa |
|---|---|---|
| Odpoczynek dobowy | 11 godzin nieprzerwanie w każdej dobie | art. 132 Kodeksu pracy |
| Odpoczynek tygodniowy | 35 godzin nieprzerwanie w każdym tygodniu (w określonych przypadkach, np. przy zmianie pory pracy, może zostać skrócony do 24 godzin) | art. 133 Kodeksu pracy |
| Przerwa w pracy | 15 minut, wliczanych do czasu pracy, gdy dobowy wymiar wynosi co najmniej 6 godzin | art. 134 Kodeksu pracy |
W zawodzie, w którym zmęczenie przekłada się bezpośrednio na bezpieczeństwo ruchu, odpoczynek nie jest formalnością – UTK wprost wskazuje, że jego nieprzestrzeganie może stwarzać zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu kolejowego.
Przewozy transgraniczne – dodatkowe limity
Maszyniści prowadzący pociągi w interoperacyjnych przewozach transgranicznych podlegają dodatkowo zasadom z dyrektywy 2005/47/WE, przeniesionym do ustawy o transporcie kolejowym:
| Zasada | Limit |
|---|---|
| Czas prowadzenia pociągu między dwoma odpoczynkami dobowymi | do 9 godzin na zmianie dziennej, do 8 godzin na zmianie nocnej |
| Odpoczynek dobowy w miejscu zamieszkania | co najmniej 12 kolejnych godzin w okresie 24 godzin |
| Przerwa przy pracy od 6 do 8 godzin | co najmniej 30 minut |
| Przerwa przy pracy ponad 8 godzin | co najmniej 45 minut |
| Odpoczynek tygodniowy | co najmniej 24 godziny, przedłużone o 12 godzin odpoczynku dobowego |
Jeśli jeździsz wyłącznie w ruchu krajowym, te limity Cię nie dotyczą – obowiązuje Kodeks pracy i regulamin pracodawcy.
Praca u kilku przewoźników – oświadczenie z art. 22ca
Maszynista, który prowadzi pociągi dla więcej niż jednego przewoźnika (albo zarządcy infrastruktury czy bocznicy), musi niezwłocznie poinformować o tym każdego z nich pisemnym oświadczeniem. Zawiera ono m.in. przeciętną tygodniową liczbę godzin prowadzenia pojazdu kolejowego u pozostałych podmiotów. Oświadczenie składa się w dniu rozpoczęcia pracy, a potem przy każdym podjęciu lub zakończeniu pracy dla kolejnej firmy – trafia ono również do prowadzonego przez UTK rejestru maszynistów.
UTK podkreśla, że czas pracy maszynisty zatrudnionego u kilku pracodawców trzeba traktować łącznie: każdy z nich musi mieć pewność, że maszynista rzeczywiście korzysta z przysługującego odpoczynku. Przewoźnik, który nie jest w stanie tego sprawdzić, nie powinien korzystać z usług takiego maszynisty. Jeśli planujesz jeździć dla kilku firm, zobacz też nasz przegląd rynku: Przewoźnicy kolejowi w Polsce – lista i rynek 2026.
Co z ustawą o czasie pracy maszynistów
Projekt ustawy o czasie pracy maszynistów (numer w wykazie prac rządu: UD48) przeszedł konsultacje publiczne w 2020 r. i ponownie w latach 2022–2023. Zakładał m.in.:
- co najmniej 12 godzin nieprzerwanego odpoczynku dobowego,
- co najmniej 35 godzin odpoczynku tygodniowego (w sytuacjach nadzwyczajnych 24 godziny),
- 15-minutową przerwę wliczaną do czasu pracy przy co najmniej 6 godzinach pracy,
- obowiązkowe sumowanie czasu pracy u różnych przewoźników w systemie teleinformatycznym UTK.
W listopadzie 2024 r. Ministerstwo Infrastruktury poinformowało, że projekt nie jest procedowany i trwają analizy zasadności takiej regulacji – m.in. w kontekście niedoboru maszynistów. Ustawa nie weszła w życie, więc do czasu ewentualnych zmian obowiązują zasady opisane wyżej.
Jak prowadzić własną ewidencję czasu pracy
Ewidencję czasu pracy prowadzi pracodawca (art. 149 Kodeksu pracy), ale warto mieć też własną – zwłaszcza przy pracy dla kilku firm, nieregularnych służbach i dyżurach. Pozwala ona:
- sprawdzić, czy między służbami faktycznie miałeś wymagany odpoczynek,
- porównać swoje godziny z rozliczeniem od pracodawcy i szybko wychwycić różnice,
- rzetelnie wypełnić oświadczenie o przeciętnej tygodniowej liczbie godzin u innych przewoźników.
W RailTrackr czas jazdy liczy się sam na podstawie nagranych przejazdów, a dyżury, przerwy i inne zmiany dopisujesz jednym dotknięciem. W wersji www możesz też wgrać ewidencję od pracodawcy i porównać ją z nagranym czasem pracy.
Często zadawane pytania
Ile godzin dziennie może pracować maszynista?
Zgodnie z Kodeksem pracy – 8 godzin na dobę, a w równoważnym systemie czasu pracy do 12 godzin, zrównoważonych krótszą pracą w inne dni. W przewozach transgranicznych czas samego prowadzenia pociągu nie może przekroczyć 9 godzin na zmianie dziennej i 8 godzin na nocnej.
Ile odpoczynku przysługuje maszyniście?
Co najmniej 11 godzin nieprzerwanie w każdej dobie i 35 godzin nieprzerwanie w każdym tygodniu. W przewozach transgranicznych odpoczynek dobowy w miejscu zamieszkania wynosi co najmniej 12 godzin.
Czy istnieje osobna ustawa o czasie pracy maszynistów?
Nie. Projekt takiej ustawy (UD48) przeszedł konsultacje, ale nie jest procedowany. Czas pracy maszynistów reguluje Kodeks pracy, ustawa o transporcie kolejowym i regulaminy pracy przewoźników.
Czy muszę zgłaszać pracodawcy, że jeżdżę też dla innej firmy?
Tak. Art. 22ca ustawy o transporcie kolejowym wymaga złożenia pisemnego oświadczenia każdemu przewoźnikowi, dla którego pracujesz – w dniu rozpoczęcia pracy i przy każdej zmianie.
Podsumowanie
Czas pracy maszynisty regulują dziś ogólne przepisy Kodeksu pracy, uzupełnione o zasady dla przewozów transgranicznych i obowiązek zgłaszania pracy dla kilku przewoźników. Odrębna ustawa, choć zapowiadana od lat, nie weszła w życie – dlatego o przestrzeganiu norm i odpoczynków najlepiej pilnować samemu, zwłaszcza gdy jeździsz dla więcej niż jednej firmy.
RailTrackr liczy czas jazdy automatycznie, pozwala dopisać dyżury i porównać swoje godziny z ewidencją od pracodawcy – masz własne dane zawsze pod ręką.
Wypróbuj RailTrackr za darmo →
Artykuł przygotowany przez zespół RailTrackr na podstawie Kodeksu pracy (art. 129–135 i 149), ustawy o transporcie kolejowym (art. 22ca i rozdział o czasie pracy w interoperacyjnych usługach transgranicznych), dyrektywy 2005/47/WE, komunikatu UTK w sprawie wielokrotnego zatrudnienia maszynistów oraz informacji o projekcie ustawy UD48. Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Data publikacji: wrzesień 2026. Jeśli zauważysz nieaktualną informację – napisz do nas.
← Wróć do bloga
